Hordhac
Beentu waa dabeecad khatar weyn ku ah nolosha qofka, diintiisa, akhlaaqdiisa, iyo xiriirradiisa bulsho. Waa fal dhaawaca kalsoonida, burburiya sumcadda, isla markaana halis gelin kara aakhirada qofka. Islaamka si adag ayuu uga digay beenta, halka cilmiga nafsiga iyo bulshada uu caddeeyo inay tahay sabab weyn oo keenta dhibaatooyin nafsi iyo bulsho.
Maqaalkan wuxuu si qoto dheer u falanqeynayaa saameynta beenta ku leedahay qofka dhanka diinta iyo dhanka maadiga, isagoo ku saleysan Qur’aan, Xadiis, cilmi casri ah, iyo waayo-aragnimo nololeed.
Waa Maxay Beentu?
Beentu waa sheegidda wax aan xaqiiqo ahayn iyadoo la og yahay. Waa marin-habaabin, khiyaano, iyo jebinta kalsoonida dadka.
Nabi Muxammad (SCW) wuxuu yiri:
«إِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ، فَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ»
(Bukhaari & Muslim)
Turjumaad:
“Ka fogaada beenta, waayo beentu waxay horseeddaa xumaan, xumaantuna waxay horseeddaa Naarta.”
Beenta Dhanka Diinta Islaamka
1. Beentu Waa Dambi Weyn
Alle SWT wuxuu yiri:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
(At-Tawbah: 119)
Turjumaad:
“Kuwa rumeeyeyow, ka cabsada Alle oo la jir runta sheegayaasha.”
Aayaddan waxay muujinaysaa in runta ay tahay astaanta mu’miniinta, halka beentu tahay waddo khaldan.
2. Beentu Waa Calaamad Munaafaqnimo
Nabi (SCW) wuxuu yiri:
«آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ: إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ…»
(Bukhaari & Muslim)
Turjumaad:
“Astaamaha munaafiqa waa saddex: marka uu hadlo wuu beenaa…”
Beentu waxay qofka u soo dhoweyn kartaa munaafaqnimo qalbiyeed.
3. Beentu Waxay Daciifisaa Iimaanka
Qalbiga qofka runta sheegaa waa mid ifaya, halka qalbiga qofka beenta badan uu noqdo mid mugdi ah, iimaankuna si tartiib ah u daciifo.
4. Beenta Iyo Cadaabka Alle
Alle SWT wuxuu yiri:
إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ
(An-Nahl: 105)
Turjumaad:
“Kuwa beenta sameeya waa kuwa aan rumeysnayn.”
Tani waxay muujinaysaa halista ruuxiga ah ee beentu leedahay.
Saameynta Beenta Dhanka Akhlaaqda Qofka
1. Burburka Sumcadda
Qofka la ogaado inuu been sheego:
- Lama aamino
- Sumcaddiisu way dhaawacantaa
- Kalsoonida bulshada ayuu lumiyaa
2. Beentu Waxay Dhalisaa Dabeecado Kale oo Xun
Beentu waxay keentaa:
- Khiyaano
- Dhagar
- Dulmi
- Been kale oo is daba joog ah
Runta hal mar ayaa ku filan, halka beentu u baahan tahay been kale oo lagu daboolo.
3. Daciifinta Shakhsiyadda
Qofka runta sheegaa waa geesi oo kalsooni leh, halka qofka beenta sheegaa uu noqdo mid cabsi badan oo isku kalsooni yari hayso.
Saameynta Beenta Dhanka Maskaxda iyo Nafsiga
Cilmi-baarisyo casri ah ayaa muujiyay in beentu:
- Kordhiso walbahaarka
- Abuurto cabsida in la ogaado
- Keento culays maskaxeed
- Dhaliso dhibaatooyin nafsiyeed sida welwel iyo murugo
Qofka beenta badan wuxuu ku nool yahay walbahaar joogto ah.
Saameynta Beenta Dhanka Qoyska
1. Jabinta Kalsoonida Qoyska
Beentu waxay:
- Dumin kartaa xiriirka lamaane
- Keeni kartaa shaki joogto ah
- Abuurtaa khilaaf qoys
2. Carruurta Iyo Saameynta Beenta
Carruurta ku barbaarta jawi been badan:
- Waxay bartaan been sheegid
- Way adkaanaysaa tarbiyadooda
- Akhlaaqdoodu way daciiftaa
Saameynta Beenta Dhanka Bulshada
Bulsho beenta ku badan:
- Kalsooni ma laha
- Horumar ma gaarto
- Cadaalad ma hesho
- Dhaqaale ahaan way liidataa
Bulshooyinka horumaray waxay ku dhisan yihiin run, hufnaan, iyo daacadnimo.
Beenta Dhanka Shaqada iyo Ganacsiga
Nabi (SCW) wuxuu yiri:
«فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا»
(Bukhaari & Muslim)
Turjumaad:
“Haddii iibiyuhu run sheegaan oo caddeeyaan, Alle wuu u barakaynayaa ganacsigooda.”
Beentu waxay keentaa:
- Khasaare dhaqaale
- Kalsooni darro macaamiil
- Magac xumo ganacsi
Faa’iidada Runta Marka Loo Eego Beenta
Nabi (SCW) wuxuu yiri:
«عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ»
(Bukhaari & Muslim)
Turjumaad:
“Ku dadaala runta, waayo runta waxay horseeddaa wanaag, wanaagguna wuxuu horseeddaa Jannada.”
Runta waxay keentaa:
- Sharaf
- Kalsooni
- Barako
- Nabad qalbi
- Guul adduun iyo aakhiro
Sidee Looga Towbad Keenaa Beenta?
1. Qirashada qaladka
2. Towbad keen daacad ah
3. Ku dadaalid run sheegid joogto ah
4. Ka fogaanshaha sababaha keena beenta
Alle SWT wuxuu yiri:
وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ
(An-Nuur: 31)
Turjumaad:
“Kuwa rumeeyeyow, dhammaantiin Alle u toobad keena.”
Gunaanad
Beentu waa cudur halis ku ah qalbiga, shakhsiyadda, qoyska, bulshada, iyo aakhirada qofka. Qofka doonaya sharaf, kalsooni, iyo guul dhab ah waa inuu doortaa runta, xitaa haddii ay mararka qaar adkaato.
Runta waa waddada barakada, halka beentu tahay waddada halaagga.