Hordhac: Maxay Dad Badan Lacagtoodu U Sii Dhammaataa?
Dad badan ayaa shaqeeya si adag. Mushaharku wuu yimaadaa. Laakiin laba toddobaad gudahood lacagtu way yaraataa ama gebi ahaanba way dhammaataa. Markaas waxaa bilaabma walwal, deyn, iyo cadaadis maskaxeed.
Su’aasha muhiimka ah ma aha “ma mushaharku yar yahay?”
Su’aashu waa: ma jiraa nidaam lagu maamulayo lacagta?
Haddii aan nidaam jirin, dakhliga kasta wuu ku filnaan waayaa.
Halkaan ayay ka bilaabataa 50/30/20 Rule — qaab fudud, cad, oo si cilmiyeed loo tijaabiyay, kaas oo kaa caawinaya inaad si miyir leh u maamusho dakhligaaga.
Waa Maxay 50/30/20 Rule?
50/30/20 Rule waa hab lagu kala qeybiyo dakhligaaga bishii saddex qaybood oo waaweyn:
- 50% Baahiyaha (Needs)
- 30% Rabitaanka (Wants)
- 20% Kayd & Maalgashi (Savings & Investments)
Habkani ma aha xeer adag oo qasab ah. Waa hagitaan kuu oggolaanaya dheelitirnaan u dhexeysa nolol raaxo leh iyo mustaqbal ammaan ah.
Fudeydkiisa ayaa ka dhigay mid caan ka noqda dunida maaliyadda.
Qeybta 1: 50% — Baahiyaha (Needs)
Baahiyaha waa waxyaabaha aadan ka maarmi karin. Haddii aadan bixin, noloshaadu si toos ah ayay u saameynaysaa.
Waxay ka mid yihiin:
- Kirada ama hoyga
- Cuntada aasaasiga ah
- Biilasha (koronto, biyo, internet)
- Gaadiidka shaqada
- Caafimaadka
- Waxbarashada muhiimka ah
- Deynta lama huraanka ah
Haddii aad hesho $600 bishii, $300 waa in loo qoondeeyaa baahiyaha.
Maxaa Dhacaya Haddii Baahiyahaagu Ka Bataaan 50%?
Haddii baahiyahaagu noqdaan 70% ama 80%, laba arrimood ayaa jira:
- Dakhligaagu waa mid u baahan kordhin.
- Qaab nololeedkaagu wuxuu ka sarreeyaa awooddaada.
Xalka ma aha walwal. Xalku waa qiimeyn iyo dib-u-habeyn.
Qeybta 2: 30% — Rabitaanka (Wants)
Rabitaanku waa waxyaabaha nolosha ka dhigaya mid macaan, balse aan daruuri ahayn.
Tusaale ahaan:
- Cunno maqaayad
- Dharka moodada
- Safarro
- Qalab cusub
- Madadaalo
- Streaming services
Dadka intooda badan waxay khalad ka galaan hal meel:
Waxay rabitaanka u aqoonsadaan baahi.
Tusaale:
Mobile cusub ma aha baahi haddii kii hore shaqeynayo.
Haddii dakhligaagu yahay $600, $180 ayaa ku filan rabitaanka.
Xusuusnow:
Haddii rabitaanka la xadidi waayo, kaydku ma dhismi karo.
Qeybta 3: 20% — Kayd & Maalgashi
Tani waa qeybta go’aamisa mustaqbalkaaga.
20%-kani wuxuu noqon karaa:
- Emergency Fund (sanduuqa degdegga)
- Kayd joogto ah
- Maalgashi ganacsi yar
- Maalgashi digital
- Bixinta deynta
- Qorshaha hawlgabka
Haddii aad hesho $600, $120 waa in la kaydiyaa ama la maalgeliyaa.
Dad badan waxay dhahaan:
“Marka lacag ii harto ayaan kaydinayaa.”
Laakiin runta ayaa ah:
Lacag waligeed ma harayso haddii aadan marka hore kaydin.
Habka saxda ah waa:
Marka mushaharka yimaado, marka hore 20% iska jar.
Tusaale Nololeed Fudud
Aan qaadanno tusaale qof mushaharkiisu yahay $800 bishii.
- 50% Baahi → $400
- 30% Rabitaan → $240
- 20% Kayd → $160
Haddii $160 la kaydiyo 12 bilood, waxay noqoneysaa $1,920.
Haddii 3 sano la sameeyo, waxay dhaafeysaa $5,700 — adigoon wax sixir ah sameyn.
Tani waa awoodda nidaamka joogtada ah.
Sababta 50/30/20 U Shaqeeyo
1. Wuxuu abuuraa dheelitirnaan
Ma aha nidaam ku qasbaya inaad nolol adag ku noolaato.
2. Wuxuu xaddidaa qarash xad-dhaaf ah
Waxaad ogaaneysaa halka lacagtu ku baxeyso.
3. Wuxuu dhisaa kalsooni maaliyadeed
Markaad aragto kaydkaaga oo kordhaya, kalsoonidaadu way korodhaa.
4. Wuxuu yareeyaa walbahaarka
Lacag qorsheysan waxay yareysaa cadaadiska maskaxeed.
Sidee Loogu Habeyn Karaa Xaaladda Soomaaliyeed?
Dhaqaalaha Soomaaliya wuxuu leeyahay astaamo gaar ah:
- Dakhli aan joogto ahayn
- Qoys ballaaran oo la kaalmeeyo
- Lacag diris (remittance)
- Ganacsi yar yar
Haddii dakhligaagu isbeddelo, waxaad isticmaali kartaa:
- 60/20/20 haddii baahiyahaagu badan yihiin
- 70/20/10 bilaha adag
Muhiimadu ma aha boqolleyda saxda ah.
Muhiimadu waa nidaam joogto ah.
Khaladaadka Ugu Badan Ee La Sameeyo
- In baahi iyo rabitaan la isku qaldo
- In aan kharashaadka la qorin
- In kaydka laga tago marka mushaharku yaraado
- In deynta lagu tiirsanaado halkii la qorsheyn lahaa
Qorshe la’aan waa sababta ugu weyn ee dhibaatada maaliyadeed.
Sida Loo Bilaabo Maanta
Tallaabooyin fudud:
- Qor dakhligaaga bishii
- Qor dhammaan kharashaadkaaga
- Kala saar baahi iyo rabitaan
- U qaybi 50/30/20
- Dib u eeg bil kasta
Ku dadaal joogteynta. Natiijadu ma iman doonto hal bil gudaheed, balse 6–12 bilood gudahood waxaad arki doontaa isbeddel weyn.
50/30/20 iyo Xorriyadda Maaliyadeed
Xorriyad maaliyadeed micnaheedu ma aha inaad noqoto milyaneer.
Waxay ka dhigan tahay:
- Inaad haysato kayd degdeg ah
- Inaad ka fogaato deyn joogto ah
- Inaad yeelato qorshe mustaqbal
50/30/20 waa tallaabada ugu horreysa ee safarkaas.
Dakhligaaga ma go’aamiyo mustaqbalkaaga.
Habka aad u maamusho ayaa go’aamiya.
Gabagabo: Nidaam Yar, Isbeddel Weyn
50/30/20 Rule waa xeer fudud. Laakiin marka si joogto ah loo adeegsado, wuxuu beddeli karaa noloshaada maaliyadeed.
Ma aha xeer adag.
Ma aha xeer ku khasbaya.
Waa qaab kuu oggolaanaya dheelitirnaan.
Haddii aad rabto:
- Xasilooni dhaqaale
- Kayd kordhaya
- Nolosha oo aan walwal lahayn
Bilow maanta.
Qorshe yar oo joogto ah ayaa ka qiimo badan rajo weyn oo aan ficil lahayn.