Hordhac
Muhammad ibn Idris al-Shafi’i (150H–204H) wuxuu ka mid yahay afarta imaam ee fiqiga Sunni-ga. Wuxuu ahaa caalim si weyn u saameeyey nidaamka shareecada Islaamka, gaar ahaan dhismaha mabaadi’da Usul al-Fiqh.
Maqaalkani wuxuu si cilmiyeed u falanqaynayaa labo dhinac oo noloshiisa ah:
- Guulihiisa nafsiyadeed
- Guulihiisa dhaqaale
Ujeeddadu waa in la muujiyo sida anshax, sabar, iyo maamul hanti ay u noqdeen tiirarka guushiisa.
1. Asalka Noloshiisa iyo Saameynta Hore
Imaamku wuxuu ku dhashay Gaza, wuxuuna ku barbaaray Makka kadib geeridii aabbihii. Qoyska uu ka dhashay ma ahayn mid maalqabeen ah.
Saboolnimadaas waxay baray:
- Dulqaad
- Adkaysi
- Qiimaha aqoonta
Wuxuu Qur’aanka xifdiyey isagoo yar, wuxuuna bartay suugaanta Carabta si uu si qoto dheer u fahmo Qur’aanka iyo Sunnada.
Falanqayn: Dhibaatooyinka hore ee noloshu waxay dhiseen adkaysigiisa nafsiyeed.
2. Guulihiisa Nafsiyadeed
2.1 Hal-adayg iyo Raadinta Cilmi
Imaam Shaafici wuxuu safarro cilmiyeed ku tegay Makka, Madiina, Ciraaq iyo Masar. Ujeeddadiisu waxay ahayd inuu ka faa’iidaysto culimada waaweyn ee waqtigiisa.
Mid ka mid ah macallimiintiisii ugu saameynta badnaa wuxuu ahaa
Malik ibn Anas.
Wuxuu xifdiyey buugga Al-Muwatta’ isagoo da’yar. Tani waxay muujinaysaa:
- Xasuus xooggan
- Dadaal joogto ah
- Ixtiraam uu u hayo macallimiinta
2.2 Tawaduc iyo Bisayl Maskaxeed
Waxaa laga weriyey inuu oran jiray:
“Ra’yigaygu waa sax, balse suurtagal in qalad ku jiro. Ra’yiga kale waa qalad, balse suurtagal in sax ku jiro.”
Hadalkan wuxuu muujinayaa:
- Tawaduc
- Fikir furan
- Aqbalidda khilaafka cilmiyeed
Tani waa astaamo muhiim u ah hoggaaminta fikirka.
2.3 Nidaaminta Fikirka (Guul Maskaxeed)
Imaamku wuxuu qoray
Al-Risala
oo loo tixgeliyo buuggii ugu horreeyey ee si nidaamsan u sharxa mabaadi’da Usul al-Fiqh.
Wuxuu dejiyey hab lagu kala hormariyo:
- Qur’aan
- Sunnah
- Ijmaac
- Qiyaas
Tani waxay ahayd guul weyn oo maskaxeed, maadaama uu dhisay qaab cilmiyeed rasmi ah.
3. Guulihiisa Dhaqaale
3.1 Isku-filnaansho
Imaam Shaafici wuxuu ka shaqayn jiray ganacsi si uu u daboolo baahidiisa nololeed. Ma uusan jeclayn inuu ku tiirsanaado hadiyado ama taageero siyaasadeed.
Tani waxay siisay:
- Xorriyad fikir
- Madax-bannaani
- Sharaf cilmiyeed
3.2 Deeqsinimo
Waxaa laga weriyey inuu si joogto ah u bixin jiray sadaqo. Xitaa marka uu haysto wax yar, wuxuu dooran jiray inuu wax bixiyo.
Tani waxay muujinaysaa:
- Kalsooni ku jirta rizqiga Eebbe
- Faham ah in hantidu tahay mas’uuliyad
3.3 Adeegsiga Dhaqaalaha
Wuxuu dhaqaalihiisa u adeegsaday:
- Safarro cilmiyeed
- Qorista buugaag
- Taageeridda ardayda
Mid ka mid ah buugaagtiisa waaweyn waa
Kitab al-Umm
oo noqday kayd weyn oo fiqhi ah.
4. Isku Xirka Guusha Nafsi iyo Dhaqaale
Guushiisa nafsiyeed iyo tan dhaqaale way is taageereen.
- Isku-filnaansho dhaqaale → xorriyad fikir
- Sabar nafsiyeed → horumar cilmiyeed
- Tawaduc → arday badan iyo saameyn fog
- Maamul hanti → kobcinta aqoonta
Guushiisu ma ahayn mid ku saleysan maal badan, balse waxay ku saleysneyd maamul wanaagsan iyo qiyam sare.
5. Saamaynta Fog
Madhabka Shaaficiga wuxuu ku faafay Bariga Afrika, Yemen, Masar, iyo Koonfur-bari Aasiya.
Saameyntaas fog waxay muujinaysaa in:
- Anshax iyo cilmi ay dhisaan kalsooni bulsho
- Maamul hanti oo sax ahi uu ilaaliyo sumcad
Gunaanad
Marka si fudud loo soo koobo, guulaha Imaam Shaafici (RC) waxay ahaayeen laba nooc:
Guul Nafsiyeed
- Sabar iyo adkaysi
- Tawaduc
- Nidaaminta fikirka shareecada
Guul Dhaqaale
- Isku-filnaansho
- Deeqsinimo
- Adeegsiga hanti si cilmi loo kobciyo
Imaam Shaafici wuxuu noqday tusaale isku daraya cilmi, anshax, iyo maamul dhaqaale. Saddexdan arrimood ayaa sabab u noqday saameyntiisa weyn ee taariikhda Islaamka.