Hordhac
Khaalid Binu Waliid (Radiyallaahu Canhu) waa mid ka mid ah halyeeyadii ugu waaweynaa taariikhda Islaamka. Wuxuu caan ku ahaa geesinimo, xeelad dagaal, hoggaan sare, iimaan adag, iyo daacadnimo. Noloshiisa waa tusaale cad oo muujinaya isbeddel, toobad, dulqaad, iyo guul ku dhisan kalsoonida Ilaahay.
Nebiga (NNKH) ayaa si gaar ah ugu bixiyay naanaysta “Seeftii Ilaahay (Saifullaah)”, taasoo tilmaamaysa kaalintiisa weyn ee difaaca Islaamka.
Koritaankiisa iyo Noloshii Hore (Intii Uu Gaalka Ahaa)
Khaalid wuxuu ku dhashay magaalada Makkah, wuxuuna kasoo jeeday qoys sharaf iyo awood ku lahaa Quraysh. Aabbihii, Al-Waliid bin Al-Mughiirah, wuxuu ahaa nin ka mid ah madaxda ugu awoodda badan Makkah.
Intii uu gaal ahaa, Khaalid wuxuu ahaa taliye ciidan oo aad u xeel dheer. Wuxuu bartay:
- Qorshaynta dagaalka
- Dhaqdhaqaaqa ciidanka
- Sida loo fahmo maskaxda cadowga
Doorkiisii Dagaalkii Uxud
Dagaalkii Uxud, Khaalid wuxuu si xeelad leh uga faa’iidaystay khaladkii qaar ka mid ah ciidanka Muslimiinta, wuxuuna sameeyay weerar lama filaan ah. Tani waxay muujisay xeeladdiisa sare ee dagaal, inkastoo waqtigaas uu Muslimiinta la dagaallamayay.
Islaamiddiisa iyo Isbeddelkii Qalbigiisa
Markii Islaamku sii xoogaystay, Khaalid wuxuu bilaabay inuu garto xaqnimada diinta Islaamka, dabeecadda Nebiga (NNKH), iyo runta fariinta Islaamka.
Ugu dambayn, sanadkii 8-aad ee Hijrada, ayuu Islaamay si daacad ah, isagoo qirtay khaladkiisii hore.
Islaamiddiisu waxay noqotay bilow cusub oo noloshiisa ah — wuxuu noqday difaacaha Islaamka halkii uu cadow u ahaan lahaa.
Isbeddelkii Noloshiisa Markuu Islaamay
Markii uu Islaamay kadib, Khaalid wuxuu noqday:
- Taliye Muslim oo daacad ah
- Gaashaan u taagan Umadda Islaamka
- Hoggaamiye ku shaqeeya caddaalad, iimaan, iyo tawakkul
Nebiga (NNKH) wuxuu yiri:
Arabic:
نِعْمَ عَبْدُ اللَّهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ، سَيْفٌ مِنْ سُيُوفِ اللَّهِ
Tarjumaad Somali:
“Khaalid Binu Waliid waa addoon wanaagsan oo Ilaahay leeyahay; waa seeftii Ilaahay ka mid ah seeftiisa.”
Dagaalladii Waaweynaa ee Uu Hoggaamiyay
1. Dagaalkii Mu’tah
Kadib shahiidnimadii taliyayaashii Muslimiinta, Khaalid ayaa hoggaamiyay ciidanka, wuxuuna ku guuleystay inuu si xeelad leh u badbaadiyo Muslimiinta, inkastoo cadowgu tiro badan yahay.
Waxaa la wariyay in dhowr seef ay ka jabeen intii uu dagaalka ku jiray, taasoo muujinaysa geesinimadiisa iyo adkeysigiisa.
2. Furashadii Makkah
Khaalid wuxuu door weyn ku lahaa furashadii Makkah, isagoo ku dadaalay in guushu noqoto mid nabad, edeb, iyo naxariis ku dhisan.
3. Dagaalladii Ridda (Ka Dib Geeridii Nebiga)
Kadib geeridii Nebiga (NNKH), Khaalid wuxuu hoggaamiyay dagaallo ka dhan ah:
- Qabiilooyinkii riddada galay
- Musaylamah Al-Kaddhaab
Guulihiisu waxay badbaadiyeen midnimadii iyo jiritaanka Umadda Islaamka.
4. Furashadii Ciraaq iyo Shaam
Wuxuu hoggaamiyay guulo waaweyn oo ka dhacay Ciraaq, Shaam, iyo Yarmuuk.
Dagaalkii Yarmuuk
Dagaalkii Yarmuuk wuxuu noqday mid ka mid ah dagaalladii ugu waaweynaa taariikhda Islaamka. Inkastoo Muslimiintu tiro ahaan yaraayeen, haddana xeeladdii Khaalid ayaa keentay guul taariikhi ah.
Khibraddiisa Dagaal iyo Xeeladdiisa Sare
Khaalid wuxuu caan ku ahaa:
- Fahamka maskaxda cadowga
- Awoodda uu ugu beddelo xeeladda marka xaaladdu isbeddesho
- Kartida uu ku hoggaamiyo ciidan tiro yar si ay uga adkaadaan tiro badan
Waxaa loo tixgeliyaa mid ka mid ah hoggaamiyeyaasha milatari ee ugu waaweyn taariikhda bani’aadamka.
Geesinimadiisii iyo Adkeysigiisii
Wuxuu yiri:
Arabic:
شَهِدْتُ مِائَةَ زَحْفٍ، وَمَا فِي جَسَدِي مَوْضِعُ شِبْرٍ إِلَّا فِيهِ ضَرْبَةٌ أَوْ طَعْنَةٌ
Tarjumaad Somali:
“Waxaan ka qayb galay boqolaal dagaal, jirkeygana meel far la’eg kama jirto oo aan dhaawac ka jirin.”
Inkasta oo uu hammi weyn u qabay shahaado, haddana wuxuu ku dhintay sariirtiisa, taasoo uu ka murugooday.
Wuxuu sidoo kale yiri:
Arabic:
فَلَا نَامَتْ أَعْيُنُ الْجُبَنَاءِ
Tarjumaad Somali:
“Ha seexan indhaha fulayada.”
Imtixaannadii iyo Dhibaatooyinkii Uu Soo Maray
Mar waxaa xilka ka qaaday Cumar Binu Khaddaab (RC). Si kastaba ha ahaatee, Khaalid ma xanaaqin, mana uusan muujin caro. Wuxuu muujiyay tawaduuc, ikhlaas, iyo daacadnimo, isagoo sheegay in uu u shaqeeyo Ilaahay, ee uusan u shaqayn mansab.
Akhlaaqdiisa iyo Qiyamkiisa
Khaalid wuxuu ahaa nin:
- Is-hoosaysiin leh
- Ku dhaqma caddaalad
- Aan ku faanin guulihiisa
Wuxuu aaminsanaa in guusha dhabta ahi ay ka timaaddo Ilaahay, halka aadanuhu uu yahay sabab keliya.
Geeridiisa iyo Dhaxalkii Uu Reebay
Khaalid Binu Waliid (RC) wuxuu ku geeriyooday magaalada Hims (Shaam) sannadkii 21-aad Hijriyada.
Dhaxalkiisa waxaa ka mid ah:
- Guulo militari oo waaweyn
- Casharro hoggaamineed
- Tusaale ku saabsan isbeddelka qofka iyo awoodda toobadda
Casharrada Nololeed ee Laga Baran Karo
- Qof walba wuu isbeddeli karaa, haddii uu daacad noqdo.
- Guusha waxay u baahan tahay xikmad, sabir, iyo tawakkul.
- Daacadnimada Ilaahay ayaa ka weyn mansab iyo sumcad.
- Hoggaamintu waa adeeg, ee ma aha faan.
- Geesinimadu waa iimaan iyo go’aan adag, ma aha xoog oo keliya.
Gunaanad
Khaalid Binu Waliid (RC) ma aha oo kaliya geesi dagaal, balse waa dugsi nololeed, tusaale hoggaamineed, iyo cashar iimaan. Noloshiisu waxay na baraysaa in isbeddelku suurtagal yahay, guushuna ay ku timaaddo iimaan, xikmad, iyo caddaalad.
Qoraalkan waxaa loo habeeyay si akhriintiisu u fududaato, weedhihiisuna u noqdaan kuwo cad, isku xiran, oo waxbarasho leh.